موضوع ۶۹: نمونههایی از آیات محکم و متشابه.
کسی که در دلش انحراف و ناخالصی وجود دارد، به دنبال فتنه و تاویل آیات متشابه میرود..
ولی کسی که دل پاک و علم راسخ دارد؛ به متشابهات ایمان میآورد و به دنبال فتنه و تاویل آن نمیرود؛ زیرا غیر از الله هیچکس تاویلِ آن را نمیداند و آیات متشابه را به اُمالکتاب یعنی محکمات برمیگرداند. مثال: «طه، مَا أَنْزَلْنَا عَلَيْكَ الْقُرْآَنَ لِتَشْقَى» (طه/۱و۲) (طه ما قرآن را بر تو نازل نکردیم که خودت را به رنج و زحمت بیندازی.)
شکل آیه واضح است، پیامبر صلیاللهعلیهوسلم لازم نیست به خاطر کافران لجوج خودش را رنج بدهد. «إِلَّا تَذكِرَةً لِّمَن يَخشَى» (طه/۳) (نازل نکردهایم، جز برای یادآوری کسانی که از خدا میترسند.)
یعنی هر کس از خدا میترسد تذکر قرآن را میپذیرد. «تَنزِيلًا مِّمَّن خَلَقَ ٱلأَرضَ وَٱلسَّماوَاتِ ٱلعُلَى» (طه/۴)
نازل شده از سوی کسی که زمین و آسمانهای بلند را آفریده است. خدایی که زمین و آسمان بلند را آفریده قرآن را نازل فرموده است. «الرَّحْمَنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَى» (طه/۵) (رحمان بر تخت پادشاهی استقرار یافت.)
این آیه متشابه است، زیرا هیچ انسانی تصویری از عرش ندارد.
کسی که به دنبال فتنه و تاویل آیات متشابه باشد، میگوید: این عرش چگونه است و خدا چگونه بر عرش قرار گرفته است؟ این میشود: “تاویل” زیرا تاویل یعنی چگونگی تحقق یک مسئله و مسئله را به اول برگرداندن. یعنی میخواهد آن حادثه را برای خودش مشخص کند و شخص تا از کیفیت چیزی مطلع نباشد.
نمیتواند در مورد آن حکم کند یا تصوری داشته باشد، ادامه میدهد با خود میگوید:
(مگر خدا اصلا نیاز به عرش دارد؟) و صدها سوال دیگر. این شخص کمکم به فتنه میافتد و ممکن است؛ ایمان خود و دیگران را نسبت به الله متزلزل کند، ولی کسی که در علم راسخ است؛ اول میگوید: (من به این آیه ایمان دارم و همهی آیات قرآن از جانب پروردگار است. «يَقُولُونَ ءَامَنَّا بِهِۦ كُلٌّ مِّن عِندِ رَبِّنَا» نمیگوید: من باید بدانم خدا چگونه بر عرش قرار گرفته است؟ چون این قضیه را جز خدا هیچ کس نمیداند. «وَمَا يَعلَمُ تَأوِيلَهۥٓ إِلَّا ٱللَّهُ» وبعد آن را به محکمات ارجاع میدهد.
«لَا تُدْرِكُهُ الْأَبْصَارُ وَهُوَ يُدْرِكُ الْأَبْصَارَ وَهُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ» (انعام/۱۰۳) ما از کیفیت اینها هیچ اطلاعی نداریم. خدا به مثل هیچکس نیست «لَيسَ كَمِثلِهِۦ شَيءٌ» (شوری/۱۱) و الله محتاج و نیازمند به عرش و هیچکدام از مخلوقاتش نیست. «إِنَّ ٱللَّهَ لَغَنِيٌّ عَنِ ٱلعَلَمِينَ» (عنکبوت/۶) اینها آیات محکماند که اجازه نمیدهند انسان در آیات متشابه غوطهور شود. پس در آیات متشابه؛ زیغ، انحراف و شک در مورد الله به دلش راه نمیدهد. «قُلِ ٱللَّهُمَّ مالِكَ ٱلمُلكِ» (آلعمران/۱۹) (خدایا تو صاحب ملک و پادشاهی هستی.)
حالا وقتی شخصی که راسخ در علم است؛ این آیه را میخواند:
«الرَّحْمَنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَى» میفهمد این آیه اوج عظمت و کمال پادشاهی الله را میرساند؛ در نتیجه ایمانش نسبت به الله بیشتر میشود. به این شکل آیات متشابه همراه با آیات محکم نقش خودشان را در زندگیِ ما پیدا میکنند.
