سوره مبارکه فاتحه
شماره 6 الی 46

سوره مبارکه بقره
تفسیر آسان - سوره مبارکه بقره

سوره مبارکه آل عمران / آیات 1 الی 22
شماره 47 الی 151

سوره مبارکه آل عمران / آیات 23 الی 43
شماره 152 الی 263

سوره مبارکه آل عمران / آیات 44 الی 71
شماره 264 الی 370

سوره مبارکه آل عمران / آیات 72 الی 100
از شماره 371 الی 481

آیه 7 / شماره 68 / آیات قرآن دو دسته اند محکم و متشابه

 

موضوع ۶۸: آیات قرآن دو دسته‌اند؛ محکم و متشابه.

از آیه‌ی هفتم یاد گرفتیم که آیات قرآن دو دسته‌اند؛ آیات محکم و متشابه.

محکم از ریشه‌ی حَکَمَ است و به قول ابن‌درید صاحب جمهرة‌اللغه و بیش‌تر کتاب‌های لغت به معنای منع و جلوگیری می‌آید و به آیاتی گفته می‌شود: که دلالتش آن‌قدر واضح است که مانع می‌شود کسی برداشت متناقض کند و مانع می‌شود کسی برایش سردرگمی و التباس پیش بیاید؛ مثل آیه‌ی «ٱللَّهُ لَا إِلهَ إِلَّا هُوَ ٱلحَيُّ ٱلقَيُّومُ» و این آیاتی که تا حالا خواندیم از سوره‌ی مبارکه آل‌عمران، مجموعه‌ی دوم آیات متشابه‌ هستند. متشابه از ریشه‌ی شَبَهَ و به معنای شبیه و هم شکل است. امام ابن کثیر در تفسیرش نقل می‌کند: آیات متشابه آیاتی است که دلالتش بر بسیاری از مردم یا بر برخی از مردم واضح نباشد و مشتبه باشد و می‌فرماید: که هرکس آیاتی که برایش مشتبه شد؛ یعنی معنای اصلی‌اش را درک نکرد به واضح برگرداند و آیات متشابه قرآن را تحت اشراف آیات محکم تفسیر کند. هر کس این کار را انجام داد به هدایت قرآن می‌رسد و کسی که این کار را انجام نداد از هدایت دور می‌شود. این صحبت که آیات متشابه به آیات محکم برگشت داده بشود و در زیر سایه ی آن فهمیده شود دلیلش عبارت «مِنهُ ءَاياتٌ مُّحكَماتٌ هُنَّ أُمُّ ٱلكِتَبِ» است.

أُمُّ ٱلْكِتَابِ: أُمُّ؛ یعنی مرجع؛ یعنی چیزی که بقیه به آن بر می‌گردند و دور آن جمع می‌شوند به فرموده‌ی خلیل‌ ابن احمد صاحب کتاب العین برای این‌که شخص بتواند متشابهات را دور محکمات جمع کند و زیر سایه‌ی محکمات بفهمد، تبحر می‌خواهد که الله فرموده: «وَٱلرَّاسِخُونَ فِي ٱلعِلمِ» کسانی که در علم راسخند. اصل رَسَخَ؛ یعنی پایدار و محکم «وَٱلرَّاسِخُونَ فِي ٱلعِلمِ»؛ یعنی کسانی که علم راسخ، محکم و پایدار دارند. رسوخ در علم نسبت به موضوع و افراد هم متفاوت است. کسی که بخواهد در علمی به درجات بالا برسد باید هم به صورت فردی قرآن کریم و احادیث پیامبر صلی الله علیه و سلم را مطالعه بکند و هم به صورت جمعی  آن را مدارسه بکند و هم باید زیر نظر اساتید بزرگ باشد همان‌گونه که علمای بزرگ در جهان اسلام تأثیرگذار بودند از علمای گذشته؛ مثل امام ابوحنیفه، امام شافعی، امام مالک، امام احمد، امام طحاوی، امام بخاری، امام مسلم و خیلی از ائمه بزرگ -که خدا همه‌ی آن‌ها را مورد رحمت خودش قرار دهد- این کار را کردند، سفرها کردند و زیر نظر اساتید زمانه‌شان کسب علم کردند تا این‌که درعلم راسخ و متبحر شدند.