دانلود فایل تصویری   دانلود فایل صوتی   پرسش و پاسخ صفحه

صفحه٢٧٠

«ثُمَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ يُخْزِيهِمْ وَيَقُولُ أَيْنَ شُرَكَائِيَ الَّذِينَ كُنتُمْ تُشَاقُّونَ فِيهِمْ ۚ قَالَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ إِنَّ الْخِزْيَ الْيَوْمَ وَالسُّوءَ عَلَى الْكَافِرِينَ»(نحل/٢٧)

سپس روز قیامت آن‌ها را خار و گرفتار می‌کند و می‌گوید: «کجا هستند آن شریکان من که شما درباره آن‌ها با هم خصومت و ستیز می‌کردید، (برای دفاع از آن‌ها حساسیت نشان می‌دادید.)» کسانی که علم به آن‌ها داده شده می‌گویند: «بی‌شک که خواری و گرفتاری امروز و سرنوشت بد برای کافران است.

در ادامه آیات قبل می‌فرماید که بعد از آیه اول سوره مبارکه نحل تا آیه نوزدهم که صحبت فرمود از این جهان، عالم هستی و ظرفیت‌هایی که در این عالم است و هدفی که در این جهان گذاشته شده برای خلقت انسان و تمام این ظرفیت‌ها، بعد از آن سر صحبت دیگری باز کرد که آن دسته‌ای که در راستای هدف آفرینش حرکت نمی‌کنند، به سمت و سوی معبودان دیگر می‌روند معبودانی که هیچ لیاقتی از خودشان نشان ندادند، نه چیزی را آفریدند، نه کاره‌ای هستند و حتی خودشان هم جزء این آفرینش هستند و صحبت می‌کند از انسان‌هایی که از خدا روی برمی‌گردانند و به سمت این معبودان باطل می‌روند حالا این‌ها تا کی می‌خواهند به هوش بیایند، تا کی می‌خواهند  متوجه بشوند که تفاوت بین خدا و این چیزهای مرده و بی‌جان را بفهمند می‌گوید: «این‌ها کی می‌خواهند متوجه بشوند؟» قبلی‌ها که همین گونه ادامه دادند که بالاخره خدا سراغ آن‌ غرورشان یا نقشه‌هایشان یا خانه‌هایشان رفت و سقف را بر سرشان پایین آورد و از طرفی که فکرش را نمی‌کردند عذاب، آن‌ها را از این دنیا برچید خوب آن‌ها از این برچیده شدند حالا مرحله بعد از این دنیا را در این آیه بیان می‌کند و می‌فرماید: «ثُمَ» بعد از مرحله رفتن‌شان از این دنیا بعد روز قیامت می‌آید، روز قیامت سرنوشت‌‌شان چه می‌شود؟ «يُخْزِيهِمْ» آن‌ها را خوار و گرفتار می‌کند و بعد الله به آن‌ها می‌گوید و از آن‌ها می‌پرسد که: «آن شریکان من که به زعم خودتان فکر می‌کردید که این‌ها موجودات مقدس هستند و دست به دامن آن‌ها دراز می‌کردید آن‌ها کجایند؟ همان کسانی که شما برای دفاع از آن‌ها سخت می‌گرفتید «تُشَاقُّونَ فِيهِمْ» حساسیت خرج می‌دادید، سخت می‌گرفتید، خصومت می‌کردید، حاضر بودید که با تمام جدیت از آن‌ها دفاع کنید که آن‌ها را نگه دارید؛ قدسیت‌شان، معبود بودن‌شان، مؤثر بودن‌شان،  این همه برای آن‌ها به خودتان زحمت می‌دادید حالا همان‌ها کجا هستند «قَالَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ» وقتی که این پرس و جو اتفاق می‌افتد یعنی بندگانی که معبودان غیر حق را پرستش می‌کردند و الان الله از آن‌ها می‌پرسد، وقتی که این پرسش سخت الله از آن‌ها مطرح می‌کند در آن عالم و صحرای محشر و روز قیامت کسانی که علم و دانش دارند وقتی که این صحنه را دارند می‌بینند، می‌فهمند که حالا دیگر این کافران بدبخت شده‌اند، خدا نکند که خود خدا از آدم‌ پرس‌وجو کند، از آن‌ها استبصار بخواهد، آن‌ها هیچ جوابی ندارند و یک سرنوشت بدی هم جلوی روی‌شان است چون آن‌ها می‌دانند که در آینده چه اتفاقاتی می‌افتد این‌ها روز اول‌شان است (روز قیامت) تازه مبعوث شده‌اند هنوز خیلی مطلع نیستند که در آینده چه خبرها خواهد بود ولی آن‌هایی که علم و دانش دارند، کتاب‌های آسمانی را خواندند و حالا ملائکه، انسان‌‌ها، آن‌هایی که می‌فهمند حالا می‌فهمند که در آینده چه خبر خواهد بود و چه اتفاقاتی بر سر این‌ها پیاده خواهد شد می‌گویند حالا دیگر بدبختی و گرفتاری و بد عاقبتی بر کافران رقم خورده شده است همین امروز.

«الَّذِينَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلَائِكَةُ ظَالِمِي أَنفُسِهِمْ ۖ فَأَلْقَوُا السَّلَمَ مَا كُنَّا نَعْمَلُ مِن سُوءٍ ۚ بَلَىٰ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ»(نحل/۲۸)

 کسانی که ملائکه آن‌ها را وفات می‌دهند در حالی که ظالم به خودشان هستند پس تسلیم را اعلام می‌کنند که ما هیچ کار بدی انجام نداده‌ایم آری! بی شک که الله دانا است به آن کارهایی که شما انجام می‌داده‌اید.

حالا همین افراد از دنیا برچیده شده و روز قیامت مورد بازخواست الهی قرار می‌گیرند همین‌ها، در وقت مردن هم صحنه را به تصویر می‌کشد که در آن حالت‌اند، چه وضعیتی دارند می‌فرماید: «همین آدم‌هایی که به خودشان ظلم کرده‌اند.» چه کسانی به خودشان ظلم کردند؟ مفصل توضیح داد همان کسانی که به خاطر تعصب در مورد قرآن قضاوت می‌کردند که این‌ اساطیرالاولین است، الکی است و چیز خاصی نیست، کلام خودش است، خود  محمد این‌ها را گفته و با این کارها و با غرور و تکبری که داشتند حاضر نبودند که حرف مخالف‌شان را بشنوند و بپذیرند و فکر می‌کردند که فقط خودشان همه چیز بلد هستند، غرور داشتند. این‌ها می‌فرماید که موقعی که ملائکه می‌خواهند روحشان را بکشند، از جسدشان بگیرند، جدایش کنند، در همچنین حالتی «فألقوا السَّلَمَ» یعنی به طور کامل تسلیم می‌شوند، این مرحله، مرحله پذیرش شکست است و هیچ مقاومتی در مقابل ملائکه از خودشان نشان نمی‌دهند، تا قبل از آن، که خیلی غرور داشتند ولی حالا «فألقوا السَّلَم» حالا مثل آدم‌های بدبخت و ضعیف کاملاً بدبختی‌شان را پذیرفتند و زیر دست ملائکه تسلیم هستند، تنها کاری که می‌توانند انجام دهند یک دروغ است «مَا كُنَّا نَعْمَلُ مِن سُوءٍ» ما کار خاصی انجام ندادیم، ما آدم‌های خوبی بودیم، ما کار بدی نکردیم «بَلَىٰ» شما خیلی کارها کردید، خدا هم داناست به آنچه که شما انجام می‌داده‌اید آن زمانی که جوان بودید، غرور داشتید، پول و قدرت داشتید، موقعیت داشتید چه کارهایی که انجام می‌دادید حالا که وقت بیماری یا مریضی یا تصادف یا هر حالتی که بخواهید بمیرید آن کارها که قبلاً انجام داده بودید خدا به همه آن‌ها آگاه است که چه کارها کردید در آن فرصت‌ها که داشتید.

«فَادْخُلُوا أَبْوَابَ جَهَنَّمَ خَالِدِينَ فِيهَا ۖ فَلَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَكَبِّرِينَ»(نحل/۲۹)

پس شما به درهای جهنم داخل شوید در آن ماندگار هستید بی‌شک که واقعاً جایگاه انسان‌های متکبر، بدجایگاهی است.

ملائکه در ادامه می‌گویند، چون انسان وقتی می‌خواهد بمیرد توانایی انسان افزایش پیدا می‌کند، روح انسان قدرت اصلی‌اش را به دست می‌آورد و می‌تواند با ملائکه حرف بزند، خیلی صحنه‌ها که آدم وقتی در حالت عادی به سر می‌برد نمی‌تواند ببیند در موقع مردن که جسم در حالت اوج ضعفش رسیده و روح الان به قدرت دارد می‌رسد، آنجا خیلی چیزها می‌تواند مشاهده کند، با ملائکه روحانی می‌تواند صحبت کند، این مکالمه دارد در وقت مردن اتفاق می‌افتد، امکان دارد این‌ها از نظر زمانی مثلاً دو ثانیه نباشد، پنج ثانیه نباشد، کمتر از یک دقیقه ولی زمان آن‌جا دیگر مطرح نیست، زمان برای این جسم‌ها و ماده است و این اتفاقات می‌افتد و ملائکه وقتی که روح آن‌ها را می‌گیرند به آن‌ها می‌گویند که حالا بروید، بروید از درهای جهنم داخل شوید قبلاً هم توضیح داد که جهنم هفت تا در دارد بروید از این درهای جهنم داخل شوید برای همیشه هم داخل شوید شما زندگی‌تان را باختید، متکبر بودید و جایگاه انسان‌های متکبر اصلاً جای خوبی نیست «فَلَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَكَبِّرِينَ» جایی که قرار است به سر ببرند جای وحشتناکی هست، طاقت فرسا است، بروید داخل شوید.

«وَقِيلَ لِلَّذِينَ اتَّقَوْا مَاذَا أَنزَلَ رَبُّكُمْ ۚ قَالُوا خَيْرًا ۗ لِّلَّذِينَ أَحْسَنُوا فِي هَـٰذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةٌ ۚ وَلَدَارُ الْآخِرَةِ خَيْرٌ ۚ وَلَنِعْمَ دَارُ الْمُتَّقِينَ»(نحل/۳۰)

و گفته می‌شود که به کسانی که تقوا دارند پروردگار شما چه چیزی نازل کرده است؟ می‌گویند: «بهترین چیز» برای کسانی که راه احسان را در پیش گرفته‌اند در همین دنیا پاداش خوب است و قطعاً که منزلگاه آخرت باز بهتر است و چه خوب است خانه‌ انسان‌های با تقوا!

در صفحه قبل بیان فرمود: وقتی که از انسان‌های متکبر و متعصب در مورد قرآن سؤال شود قرآن را نمی‌پذیرند چون با یک سری منافع و اعتقادات‌شان مشکل دارد و قرآن را کنار می‌زنند حالا امکان دارد کل قرآن باشد یا آیاتی از قرآن باشد که با منافعشان در تضاد است آن‌ها را رد می‌کنند، کنار می‌زنند و چون که خودشان را روز قیامت مسئول حساب نمی‌کنند و خودشان را پاسخ‌گو نمی‌بینند. و حالا برعکسش می‌فرماید که وقتی که به انسان‌هایی که خودشان را پاسخگو می‌بینند یعنی احساس مسئولیت دارند «وَقِيلَ لِلَّذِينَ اتَّقَوْا» «اتَّقَوْا» یعنی کسی که حواسش به همه چیز است و نمی‌خواهد خودش را بدبخت و بیچاره کند با مسئولیت حرف می‌زند، با انصاف حرف می‌زند این انسان‌های با تقوا وقتی که از این‌ها بپرسی که نظر شما در مورد قرآن چیست، حالا جایی هست، مصاحبه‌ای هست، در شبکه‌‌ای هست، در مجله‌ای هست وقتی از آن‌ها سؤال شود که نظر شما در مورد این قرآن چیست؟ می‌گویند: «بهترین چیز است.» الله خیر را نازل کرده یعنی اگر در زمینه ارتباط زن و شوهر است خانواده، بهترین طرح را داد یا اگر در زمینه اخلاق است بهترین روش‌های اخلاقی را معرفی کرد یا اگر در زمینه مال و اقتصاد است بهترین روش‌ها برای اینکه انسان اقتصاد داشته باشد، به دست بیاورد بهترین اقتصاد را معرفی کرده، اگر در زمینه سیاست یا در هر زمینه‌ای بهترین‌ روش‌ها را خدا به بندگانش یاد داده است؛ این گونه درباره قرآن اظهار نظر می‌کنند و حالا می‌فرماید: «لِّلَّذِينَ أَحْسَنُوا» برای کسانی که به بهترین شکل عمل می‌کنند یعنی نظرشان در مورد قرآن این است و اتفاقاً همان کارهای با کیفیت و کارآمد آن‌ها را به بهترین نحو ممکن در زندگی‌شان اجرا می‌کنند این می‌شود «لِّلَّذِينَ أَحْسَنُوا» تحت مراقبت خدا بهترین کارها را طبق آن قرآن انجام می‌دهند، این افراد «فِي هَـٰذِهِ الدُّنْيا حَسَنَةٌ» در همین زندگی دنیا زندگی خوبی خواهند داشت؛ زندگی بی‌دغدغه، بی‌ترس و بی‌اضطراب، زندگی خوب و راحتی خواهند داشت یعنی نتیجه عمل درست به قرآن از همین دنیا شروع می‌شود یک زندگی خوب خواهند داشت ««فِي هَـٰذِهِ الدُّنْيا حَسَنَةٌ» و قطعاً که زندگی آخرت اصلاً قابل مقایسه با این دنیا نیست آن‌جا که دیگر خیلی بهتر، زندگی عالی‌تر خواهند داشت «وَلَدَارُ الْآخِرَةِ خَيْرٌ»، و می‌فرماید: «وَلَنِعْمَ دَارُ الْمُتَّقِينَ»  آن خانه‌های انسان‌های باتقوا، منزلگاه‌شان، قصر و خانه‌شان، چقدر خانه‌های خوبی دارند انسان‌هایی که این‌جور با مسئولیت هستند، باتقوا هستند، خدا را همه جا مد نظر دارند. در مورد متکبران فرمود: «فَلَبِئْسَ مَثْوَى الْمُتَكَبِّرِين»، «مَثْوَى» جایی که می‌مانند، برای‌شان خانه نگفت ولی برای متقیان فرمود: «دَارُ الْمُتَّقِينَ» یعنی خانه‌شان، این‌ها اسمش را می‌شود گذاشت خانه، کاخ، قصر ولی برای انسان‌های متکبر خانه ندارند فقط جای ماندن برای درد و عذاب کشیدن دارند.

«جَنَّاتُ عَدْنٍ يَدْخُلُونَهَا تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ ۖ لَهُمْ فِيهَا مَا يَشَاءُونَ ۚ كَذَٰلِكَ يَجْزِي اللَّهُ الْمُتَّقِينَ»(نحل/۳۱)

بهشتی جاودانه داخل می‌شوند، از زیر آن‌ها نهرها جاریست برایشان در آنجا هر چه که بخواهند به این شکل الله انسان‌های با‌ تقوا را پاداش می‌دهد.

این هم سرنوشت انسان‌های با تقوا در مقایسه با انسان‌های متکبر، قدم به قدم وقتی در مورد متکبران صحبت می‌کند پشتش الان بعد از آن آیات در مورد انسان‌های باتقوا صحبت می‌کند که آدم بتواند مقایسه کند تا بتواند یکی از این دوتا را برای خودش در همین دنیا انتخاب کند چون خدا این‌ها را دارد می‌گوید تا روش انتخاب یا انتخاب آسان‌تر را جلوی پای بندگانش قرار بدهد با آن درک و بصیرتی که به آن‌ها داده است می‌فرماید حالا در آن خانه‌ها چه نوع خانه‌‌ای هست؟ بهشتی، باغ‌هایی است که جاودانه، همیشگی است «عَدْنٍ» یعنی همیشگی، ماندگار که در آن باغ‌ها داخلش می‌شوند از زیر آن هم نهرها جاری است پس تا نهر هست باغ هم هست آن باغ‌ها هم همیشه خواهند بود، داخل آن باغ‌ها هرچه که اراده کنند، هر چه که بخواهند هم برایشان مهیا است؛ خواستنی‌ها، چیزهای دوست داشتنی برایشان فراهم است محرومیت ندارند، محرومیت نمی‌کشند. می‌فرماید که: «كَذَٰلِكَ يَجْزِي اللَّهُ الْمُتَّقِينَ» این یک واقعیت است که الله به این شکل به انسان‌های با تقوا پاداش‌شان را می‌دهد چون انسان‌ها که روی زمین نمی‌مانند، بالاخره می‌میرند، این همه مردند بقیه هم می‌میرند، روح که بعد از مردن آدم نمی‌میرد ادامه پیدا می‌کند و یک روزی دوباره انسان‌ زنده می‌شود و انسان‌های با تقوا به این سرنوشت می‌رسند سرنوشت خوب.

«الَّذِينَ تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلَائِكَةُ طَيِّبِينَ ۙ يَقُولُونَ سَلَامٌ عَلَيْكُمُ ادْخُلُوا الْجَنَّةَ بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ»(نحل/۳۲)

کسانی که ملائکه آن‌ها را وفات می‌دهند که آن انسان‌ها پاک هستند به آن‌ها می‌گویند: «درود بر شما باد داخل بهشت شوید به خاطر آن کارهایی که انجام می‌دادید.» این هم باز مقایسه با همان لحظه‌ی رفتن روح از بدن (جدا شدن‌شان) این صحنه را باز آنجا در مورد انسان‌های متکبر به تصویر کشید و اینجا در مورد انسان‌های با تقوا به تصویر می‌کشد می‌فرماید: کسانی که ملائکه می‌خواهند آن‌ها را از این دنیا ببرند، روح‌شان را بگیرند، از جسم‌شان جدا کنند «تَتَوَفَّاهُمُ الْمَلَائِكَةُ طَيِّبِينَ» ولی آن آدم‌ها آدم‌های پاکی هستند یعنی همان آیه سی، اجرا می‌کردند «لِّلَّذِينَ أَحْسَنُوا» به نحو احسن به دستورات خداوند (به این قرآن) عمل می‌کردند حالا این‌جوری پاک زندگی کردند چون راهکارهایی که خداوند در قرآن بیان کرده اتفاقاً برای این است که آدم تزکیه شود، پاک شود حال خودشان را در حد استطاعت وظیفه‌شان دانستند که به کلام خدا عمل بکنند، زندگی پاکی برای خودشان رقم زدند و حالا ملائکه آمدند چون وقت رفتن‌شان از این دنیاست به مثل خیلی‌ها که رفتند، موقع رفتن ملائکه به آن‌ها می‌گویند: «يَقُولُونَ سَلَامٌ عَلَيْكُمُ» درود بر شما با سلام، با خوش‌باش برای اینکه آن‌ها انس بگیرند، اضطراب برود چون واقعاً محل استرس است برای اینکه اضطراب و استرس‌شان کم شود به آن‌ها سلام می‌دهند و وقتی که انس گرفتند، اضطرابشان برطرف شد روح‌شان را هم گرفتند، چون روح هنوز ادامه دارد به آن‌ها می‌گویند: «ادْخُلُوا الْجَنَّةَ» بفرمایید داخل بهشت شوید، نه همینجوری چون شما زحمت کشیدید به خاطر کارهایی که قبلاً انجام داده‌ بودید حالا این لیاقت را پیدا کردید بفرمایید وارد بهشت شوید (همان بهشتی که در آیه‌ی سی و سی‌ویک توضیح داد.)

«هَلْ يَنظُرُونَ إِلَّا أَن تَأْتِيَهُمُ الْمَلَائِكَةُ أَوْ يَأْتِيَ أَمْرُ رَبِّكَ ۚ كَذَٰلِكَ فَعَلَ الَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ ۚ وَمَا ظَلَمَهُمُ اللَّهُ وَلَـٰكِن كَانُوا أَنفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ»(نحل/۳۳)

آیا آن‌ها انتظار می‌کشند (وقت‌کشی می‌کنند) تا اینکه ملائکه سراغ آن‌ها بیاید یا اینکه امر پروردگارت برسد همین کار را کردند کسانی که قبل از آن‌ها بودند ولی آن‌ها نتیجتاً به خدا ظلم نکردند آن‌ها در حق خودشان ظلم کردند.

و بعد از این صحبت‌ها در مورد کسانی که از آن پروژه‌ای که خدا در این عالم هستی ریخته کنار می‌کشند و می‌روند برای خودشان یک گوشه‌ای بازی می‌کنند و مخالفت می‌کنند با این پروژه‌ای که خدا از بندگانش در این جهان خواسته است. می‌گویند: « تا کی نمی‌خواهند متوجه بشوند این‌ها می‌میرند همچنین عاقبتی در سرای بعدی جلو رو دارند پس تا کی می‌خواهند تصمیم درستی برای زندگی‌شان بگیرند سر عقل بیایند منتظرند که چه اتفاقی بیفتد تا این‌ها سر عقل بیایند! «هَلْ يَنظُرُونَ» یعنی این‌ها منتظر چه چیزی هستند منتظر این هستند که غیر از اینکه ملائکه سراغ‌شان بیاید! (همان ملائکه‌ای که در آیه سی‌ودو برای انسان باتقوا و آیه بیست‌و‌هشت برای انسان‌های متکبر.) منتظرند که ملائکه گرفتن روح بر سرشان برسند یا که منتظرند امر پروردگارشان بیاید (که آیه صفحه قبل بیان فرمود) که امر پروردگارتان بیاید و سقف را روی سرشان خراب بکند و از این دنیا برچیده شوند منتظرند این فرمان خدا برسد که آن موقع که فایده ندارد پس تا کی می‌خواهند قدر این وقت‌شان را بدانند و استفاده کنند می‌فرماید به مثل همین آدم‌ها کسانی که قبل از خودشان هم بوده‌اند دقیقاً همین گونه وقت کشی کرده‌اند خوب ولی بدبخت و بیچاره شدند سرنوشت‌ و بیچارگی آن‌ها تقصیر کسی نبود، خدا به آن‌ها ظلم نکرد خودشان با آن کارهایشان در حق خودشان ظلم کردند.خدا توضیح می‌دهد، روشنگری می‌کند، خدا بیش از این کاری نمی‌کند این خود بندگان هستند که باید تصمیم بگیرند در آن تصمیمی که می‌گیرند خدا فقط کمک‌شان می‌کند تصمیم‌گیر اصلی خودشان هستند و با آن اختیاری که خداوند به آن‌ها داده است.

 «فَأَصَابَهُمْ سَيِّئَاتُ مَا عَمِلُوا وَحَاقَ بِهِم مَّا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ»(نحل/۳۴)

در نتیجه آن بدی‌هایی که انجام داده بودند به آن‌ها رسید و بر سرشان محقق شد  همان چیزی که نبست به آن‌ استهزا می‌کردند.

حالا دارد بیان می‌کند که سرنوشت آن‌ها چه شد! آن گذشتگان که قدر این وقت‌شان را ندانستند و تا لحظه آخر وقت‌کشی کردند به آن شکل رفتند و حالا«فَأَصَابَهُمْ سَيِّئَاتُ مَا عَمِلُوا» نتیجه کارهای بدشان را چشیدند و اتفاقاً نسبت به همان چیزی که مسخره می‌کردند؛ این خدا و عذاب و قیامت و این حرف‌ها، که آن را مسخره می‌کردند اتفاقاً به همان دچار شدند «حَاقَ بِهِم» یعنی دچار همان شدند، همان بر سرشان فرود آمد دارد بیان می‌کند که شما اشتباهات نسل‌های قبلی را تکرار نکنید، شما هوشیارتر عمل کنید، آن‌ها اینجوری شدند دارد تاریخ انسان‌های گذشته و سرنوشت انسان‌های گذشته را به تصویر می‌کشد. روشن بیان می‌کند که شما یک گام از آن‌ها بهتر باشید و زودتر عمل کنید. اتفاقاً همان چیزی که نسبت به آن مسخره می‌کردند بر سرشان آمد چون آدم وقتی که چیزی را مسخره کند و آن را حقیر و کوچک حساب می‌کند و وقتی که چیزی را حقیر حساب کرد؛ خدا، قیامت، حساب و کتاب، محشر، دوباره زنده شدن و عذاب همین‌ها را مسخره می‌کردند آدم هرچه را مسخره کرد اتفاقاً بیشتر از آن غفلت می‌کند و همان چیزی که از آن غفلت کرده بودند همان یکباره، یهویی آن‌ها را در  بر گرفت و آن‌ها را از این دنیا برچید، و برد به همان چیزهایی که قبلاً باورش نداشتن و همان عذاب‌ها بر سرشان پیاده شد پس شما عاقل‌تر باشید.